بيماري اسكوربوت يكي از قديميترين بيماريهاي شناخته شده در تاريخ است كه در نسخ قديمي و حتي سنگ نوشتههاي دولت يونان قديم ميتوان اطلاعاتي در خصوص آن يافت. اين بيماري مدتها عامل اصلي مرگ بسياري از ملوانان در مسافرتهاي طولاني بوده است كه تعداد آنها بيش از تعداد مغروق يا كشته شده در جنگهاي دريايي است.
اين روند مدتها ادامه داشت و در هر سفر طولاني افراد زيادي از ملوانان حتي برخي موارد نزديك به نصف خدمة يك كشتي جان خود را در سفرهاي دريايي از دست ميدادند.
در سال 1593 بود كه يك كشتي انگليسي كه به سمت هند ميرفت بدون تلفات در بنادر هندوستان پهلو گرفت و دليل اين امر آن بود كه كاپيتان اين كشتي هر 3 روز يك بار همة به افراد خود چند قطره آبليمو ميداده است.
يك پزشك انگليسي به نام دكتر جيمزليند بر روي اين مسأله به تحقيق پرداخت و به تجربيات كلينيكي جالبي در خصوص آب پرتقال و آب ليموي ترش دست يافت و از آن پس اين بيماري در ميان ملوانان كاهش يافت به حدي كه تا اوايل قرن نوزدهم اين بيماري تقريباً در اروپا نابود شد
اسيد آسكوربيك يا ويتامين C يكي از مهمترين ويتامينها است. چرا كه بدن انسان و اكثر مهرهداران قادر به توليد اين ويتامين نميباشند و ميبايد باين ويتامين را از منابع غذايي به دست آورد. كمبود اين ويتامين باعث به وجود آمدن بيماري اسكوربوت ميشود و سيستم ايمني بدن را به شدت ضعيف نموده و در نهايت موجب مرگ ميشود.
شكل خاص عنصر ويتامين ث به صورت كريستالهاي بيرنگ و يا زرد خيلي كمرنگ است كه بوي ضعيف و طعم ترشي دارد. ويتامين C هميشه در آب محلول است و با ايجاد انرژي به سادگي اكسيد ميشود پس ميتوان نتيجه گرفت كه اين ويتامين از حساسترين ويتامينها است كه بر اثر ذخيرهسازي، جذب رطوبت و پخته شدن مواد غذايي از بين ميرود.
البته ذكر اين نكته جالب به نظر ميرسد كه از بين رفتن اسيد آسكوربيك به دليل پخته شدن مواد غذايي نيست بلكه به واسطة خارج شدن اين ويتامين از مادة غذايي به آب غذا است كه در غرب معمولا دور ريخته ميشود حال آنكه در صورتي كه از آب غذا به عنوان سوپ استفاده كنند اين مايع داراي مقادير زيادي ويتامين ث ميباشد.
در خصوص شير به عنوان ويتامين C بايد گفت كه با پاستوريزه كردن شير مقدار زيادي از ويتامين ث موجود در اين ماده از بين ميرود و به هيچ عنوان شير پاستوريزه، شير خشك يا تغليظ شده منابع مناسبي براي ويتامين C به شمار نميروند و در صورتي كه براي تغذيه نوزاد از اين ويتامين استفاه ميشود بايد حتما به عنوان مكمل آب ميوة تازه يا قرصها ويتامين C را در تغذية روزانة نوزاد گنجاند
مصرف مستمر و به اندازة ويتامين ث يكي از نيازهاي روزمرة هر بدنساز است كه هرچه فرد در اين ورزش حرفهايتر و جا افتادهتر شود بايد بر مصرف اين ويتامين بيافزايد. شايان ذكر است كه بدنسازان به علت خصوصيت و نوع وضعيت ورزش خود داراي بدني با سوخت و ساز بالا هستند و اين خود ضرورت مصرف بيشتر عناصر اساسي و مواد غذايي پايه را دامن ميزند.
از مهمترين ويتامينهاي مورد نياز بدنسازان ويتامين C و ويتامين E است كه نه تنها باعث پيشرفت و قدرت بدن ميشود بلكه باعث ميشود ريتم سلامتي فرد به علت بالا رفتن ضريب قدرتي دستگاه ايمني فرد بالاتر رفته و بيماريها بر بدن فرد چيره نشود. زيرا سرماخوردگي و متعاقب آن پني سيلين و آنتي بيوتيكها قاتل حجم بدن يك بدنساز هستند. علاوه بر اين كمبود ويتامين C و E در كنار ويتامين A ميتواند باعث اختلال در سيستم بينايي ورزشكار گردد و چشم وي را ضعيف كند.
هر چند در مكملهاي غذايي شركتهاي معتبر كه به تأييد استانداردهاي ISO و CE رسيدهاند و وزارت بهداشت هم آنها را تأييد كرده است داراي مقادير مشابهي از انواع ويتاميناند اما توصيه ما مصرف بيشتر ويتامين C در وعدههاي غذايي بدنسازان و ورزشكاران ورزشهاي قدرتي است.
1- كاربردهاي درماني (سواي اسكوربوت)
- بيماريهايي كه باعث خونريزي ميشوند: پورپورا، هموفيلي، بيماريهاي مربوط به توليد خون، خونريزي رحم و التهابهاي رودهاي همراه با خونريزي.
- بيماريهاي استخواني (شكستگيها) يا دنداني (پوسيدگي، ورم لثهها و پيوره).
- بيماريهاي عفوني (ديفتري)، عفونتهاي معده- رودهاي، زخمهاي معده، خونريزيهاي معده- رودهاي، اسهال كودكان و توكسيكوز و فقدان گرانوليست در خون.
- بيماريهاي آلرژيك، شوكهاي آنافيلاكتيك، كوريزاي اسپاسمي، بيماريهاي سرمي، بارداري، كار بدني بيش از حد، اختلالات مادة رنگي پوست، بيماري آديسون و....
همراه ساختن ويتامين C و A در مقادير بالا، ميتواند با موفقيت در پيودرميتها، اگزماهاي ميكروبي، آنژينها، ورم حفرة بيني، سينوزيتها، ورم بافت ملتحمه، التهاب ميزراه و التهاب رحم غير سوزاكي به كار برود.
دكتر پوميه مثل هميشه فهرست بسيار كاملي از كاربردهاي درماني ويتامين C ارائه ميكند:
اكنه، اكروديني، فقدان گرانولوسيت در خون، كم خوني، آنژين، بياشتهايي، آرتريت و آرتريسم، ضعف بينايي، لاغري پيشرونده در اطفال، سقط جنين، سوختگي، سرطان، پوسيدگي استخوان، آب مرواريد، خشكي و شكنندگي موها، شوك آنافيلاكتيك يا شوك بر اثر خونريزي، سيروزها، قولنجهاي همراه با خونريزي، اختلالات رواني، دوران نقاهت، سياه سرفه، خميدگي، رشد، از بين رفته كلسيم استخوانها، دندان در آوردن، ديابت، اسهالها، ديفتري، اگزما، خالها، خستگي فكري- عضلاني، فصل سرما، تبهاي بثوري، تيفوئيد، شكستگيها، شكنندگي استخوان، احساس سرما، دمل و كورك، ورم لثهها، ورم زبان، گواتر، گريپ، شكوري، توليد خون، هموفيلي، خونريزيها، تبخال، هيپرتيروئيدي، يرقان، نارسايي كبدي، مسموميتهاي مختلف، درد كمر، سل پوستي، بيماري آديسون، يائسگي، ناخنهاي شكننده و نازك، اوريون، ورم گوش، زخمها، ذات الريه، فلج اطفال، پزوريازيس، پورپورا، پيوره، روماتيسمها، كوريزا، سرخك، اسكلروزپلاكي، اسكوربوت، تاولهاي پوستي، اسكلرودرمي، پيري، عفونت خون، سينوزيت، اسپرو، نازايي، سل، تيفوس، زخم معده، آبله مرغان، واريسها، سرخجه، سرگيجة منير، زونا و... و من تمام عفونتهاي طولاني، تطابق و مقاومت در برابر سرما، مقاومت در برابر بيماريهاي عفوني و مسري، مقاومت در برابر خستگي، كار شديد فكري و خستگي بر اثر بارداري يا شير دادن را نيز به آن اضافه ميكنم.
به طور خلاصه، اسيد آسكوربيك (يا ويتامين C) نقش ضد سم را ايفا نموده و حساسيتها را از بين ميبرد
مصرف ميوهها و سبزيهاي تازه و خصوصاً خام (آبميوهها يا گياهان) در اكثر موارد براي از بين بردن علائم كلينيكي كمبود كافي است. مصرف روزانة چند قطرة آب ليمو كافي است تا كاركنان يك كشتي را در مسافرتهاي طولاني كه مدتهاي مديد از سواحل درو ميمانند و در نتيجه منحصراً از مواد كنسرو شده يا نشاستهاي مصرف ميكنند، از خطر اسكوربوت محافظت كند.
البته در صورت نياز، ميتوان مقاومت بدن را با مصرف قرصهاي ويتامين C كه تحت همين عنوان و يا به شكل لاروسكوربين يا ويتااسكوربول و غيره عرضه ميشود و يا حتي به صورت تزريق زير پوستي، عضلاني يا وريدي به مقدار 10/0 تا 1 گرم در روز (مثلا عليه گريپ) تقويت نمود.
داروهاي متعددي از اشتراك ويتامين C و ساير ويتامينها موجود است. به عنوان مثال، ويتامين C و B3 (PP) در نيكواسكوربين، يا به صورت مجموعههاي مولتي ويتامين و يا هيدروسولهاي پولي ويتامينه در كوتي ويت، اووسترول يا آلويتيل. غالباً اين ويتامين را با كلسيم يا ساير داروها تركيب ميكنند نظير افرالژان كه يك مسكن آنتي پيرتيك است و يا پيريدوسكوربين (C+B6) كه براي درمان مسموميتهاي دارويي به كار ميرود (هيپرويتاميني C هيچگونه بيماري ايجاد نميكند).
تذكر: مطالعات تجربي نشان داده است كه مصرف استروژنها اسيد آسكوربيك را در بدن حيوانات از بين برده و باعث كاهش مقدار ويتامين C در بافتها ميشود.
از سوي ديگر تحقيقات كلينيكي تأييد كردهاند كه در بدن زناني كه از قرصهاي ضد بارداري خوراكي استفاده ميكنند، مقدار ويتامين C در لوكوسيتها و پلاكتها در مقايسه با ساير زنان، كاهش شديدي پيدا ميكند. شايد برخي از اثرات جانبي قرصهاي ضد بارداري در رابطه با همين كمبود باشد.
همچنين، مقدار اسيدفوليك (ويتامين B9) و B12 (كوبالامين) نيز در بدن زناني كه از داروهاي ضد بارداري خوراكي استفاه ميكنند، دچار نقصان ميشود.
علاوه بر آن، برخي حالتهاي افسردگي و ناراحتيهاي مربوط به حالت روحي كه علت رايج توقف درمان زناني كه قرصهاي ضد بارداري مصرف ميكنند است، ميتواند به عنوان عوارض جانبي كمبود ويتامين B6 محسوب شود، زيرا در اينگونه زنان پس از مصرف تريپتوفان، افزايش اسيد اكسانتورميك در ادرار به چشم ميخورد كه خود نشانهاي از كمبود پيريدوكسين است.
پس از بررسي تمام كمبودهاي پزشكي، ذكر اين مسئله نيز ضروري است كه بر عكس، در زناني كه قرصهاي ضد بارداري مصرف ميكنند، مقدار ويتامين A افزايش پيدا ميكند
ويتامين C2
بعضي از متخصصين بين ويتامينهاي C1 و C2 تفاوت قائل ميشوند. اولي همان موردي بود كه در بخش قبلي توضيح داديم و مورد دوم كه غالباً با ويتامين P (روتين) اشتباه گرفته ميشود، داراي اسكوليزود (از كلمة لاتين آسكوليوس به معناي بلوط) است. مشتق آن اسكولين ناميده ميشود كه مادة موثرة اصلي بلوط هندي است.
خواص آن:
ويتامين C2 ضد خونريزي بوده و مقاومت مويرگهاي خوني را افزايش ميدهد. اين ماده را از برگها، پوسته و ميوة بلوط هندي استخراج ميكنند.
الكلات بلوط هندي، اسكولئول، فرگونال و غيره در رابطه با تمام ناراحتيهاي گردش خون وريدي كه به آن گردش خون بازگشتي نيز ميگويند نظير ورايسها، بواسير، شكنندگي مويرگها و خونمردگي با كوچكترين شوك، تجويز ميشود. پوميه اين عنصر را براي پيشگيري از خونريزي در افراد مبتلا به فشار خون بالا، درمان خونريزي چشمي ناشي از شكنندگي مويرگهاي وريدي (خونريزي زير بافت ملتحمه و شبكيه)، راديودرميتها و كهير توصيه ميكند.
ويتامينهاي C2 (اسكولوزيد)، K (مناديون) و P (روتين) از نظر درماني به يكديگر بسيار نزديك هستند، زيرا هر سه از تأثير ضد خونريزي برخوردارند. علاوه بر آن، غالباً آنها را با يكديگر همراه ميسازند:
فروبيوز- P- 200 (آمپولهاي خوراكي): سيتروفلاونوئيدهاي موجود در پوست پرتقال كه توسط ويتامين C به شكل مجموعههاي پكتيك ارگانيك فعال ميشود، داراي تأثير ويتاميني P است كه توسط افزايش مقاومت مويرگها و كاهش قابليت نفوذ آنها تظاهر ميكند. اين مواد، با حضور آدرنالين كه آنها را از اكسيده شدن حفاظت ميكند، باعث ميشوند تا اسفنكترهاي مربوط به مويرگها كارآيي مناسبي داشته باشد. به همين دليل، آنها را در تمام ناراحتيهاي گردش خون وريدي نظير فلبيتها و ترومبوفلبيتها، واريسها، اودمهاي واريسي، بواسير، پيشگيري از ناراحتيهاي فشار خون با افزايش مقاومت مويرگها، خونريزيهاي چشمي و لثهاي، پورپورا، خونمردگي، خونريزيهاي پوستي همراه با لكههاي سرخ و غيره به كار ميبرند.
فلوكسين ويتامينة C و P، تمام ناراحتيهاي مربوط به نارسايي در كارآيي وريدي و گردشهاي ريز جريان خون را درمان ميكند. تمركز زياد عوامل ويتاميني P و C روي اودم و ورم ديوارة وريد و پري فلبيت، اودمهاي شبانة فك، تشنجات و پاهاي سنگين تأثير ميگذارد.
اوپو- ونوژنها، ويتامين C را در اوپوتراپي (فوق كليوي، هيپوفيز، تخمدان) با يكديگر همراه ميسازند.
داروي همولوول عصارة مغز بلوط هندي را با عصارة برخي گياهان ديگر همراه ساخته و به اين ترتيب، تقويت كنندة وريدي بسيار مناسبي را به وجود آورده است.
داروي سكلو- 3 جريان بازگشتي خون را از طريق كاهش مقاومت شريانهاي كوچك و تصحيح شكنندگي مويرگها بهبود ميبخشد.
داروي اسكولئول كه داراي اكلاتور بلوط هندي است، خصوصاً در ارتباط با بواسير و تمام ناراحتيهاي ديگر گردش خون وريدي مانند فراگونل تأثير ميگذارد.
داروي نيسيل، ويتامينهاي C و P را همراه ساخته و خصوصاً شكنندگي مويرگها را درمان ميكند.
سولوروتين ويتامينهاي C و P را همراه با يكديگر دارد. سولورتين نيكوتيك ويتامينهاي B3 يا PP را با آنها همراه ساخته و به ويژه در رابطه با ناراحتيهاي گردش خون مركزي و محيطي مؤثر است
